ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତୀୟ ରେଳ ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ କାଲି (ଜୁଲାଇ ୧୭) ଦେଶର ପ୍ରଥମ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଫ୍ୟୁଏଲ୍ ସେଲ୍ ଚାଳିତ ଟ୍ରେନ୍ର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିବେ। ଏହି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ୧୦ କୋଚ୍ ବିଶିଷ୍ଟ ଟ୍ରେନ୍ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଉତ୍ତର ରେଳବାଇର ଜିନ୍ଦ–ସୋନିପତ ୮୯ କିଲୋମିଟର ରୁଟ୍ରେ ଚଳାଚଳ କରିବ। ପାରମ୍ପରିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କିମ୍ବା ଡିଜେଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ଭଳି ନୁହେଁ, ଏହି ଟ୍ରେନ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଇନ୍ଧନରୁ ନିଜେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରି ଚାଲିଥାଏ। ଟ୍ରେନ୍ରେ ଥିବା ପ୍ରୋଟୋନ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ମେମ୍ବ୍ରେନ୍ (PEM) ଫ୍ୟୁଏଲ୍ ସେଲ୍ ଭିତରେ ସଞ୍ଚିତ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ମିଳୁଥିବା ଅମ୍ଳଜାନର ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଟ୍ରେନ୍ର ଟ୍ରାକ୍ସନ୍ ମୋଟରକୁ ଚାଲୁଥାଏ।
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କେବଳ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଓ ତାପ ନିର୍ଗତ ହୁଏ। ଫଳରେ ଏହା ପ୍ରାୟ ଶୂନ୍ୟ-ନିର୍ଗମନ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେଉଛି। ଟ୍ରେନ୍ରେ ଦୁଇଟି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଡ୍ରାଇଭିଂ ପାୱାର କାର୍ ଏବଂ ଆଠଟି ଟ୍ରେଲର୍ କୋଚ୍ ରହିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାୱାର କାର୍ ୧,୨୦୦ କିଲୋୱାଟ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିପାରେ।
ପ୍ରାୟ ୨,୬୦୦ ଯାତ୍ରୀ ବହନ କରିବାର କ୍ଷମତା ଥିବା ଏହି ଟ୍ରେନ୍ର ସର୍ବାଧିକ ବେଗ ଘଣ୍ଟାପ୍ରତି ୧୧୦ କିଲୋମିଟର ରହିଛି। ଏହା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଚାଳିତ ଯାତ୍ରୀବାହୀ ଟ୍ରେନ୍ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ରେଳ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ କହିଛି।
ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଜିନ୍ଦରେ ଭାରତୀୟ ରେଳର ପ୍ରଥମ ସମନ୍ୱିତ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ ଗଠନ କରାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇସିସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଉତ୍ପାଦନ, ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଟ୍ରେନ୍ରେ ଇନ୍ଧନ ଭରାଯିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଏହି କେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରାୟ ୩,୦୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ। ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାହ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ହୋଇଥିବାରୁ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସର୍ବାଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ଟ୍ରେନ୍ରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଲିକେଜ୍ ଡିଟେକ୍ଟର, ଅଗ୍ନି, ତାପ ଓ ଧୂଆଁ ସେନ୍ସର, ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଜରୁରୀ ସମୟରେ ଇନ୍ଧନ ଯୋଗାଣ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଅଟୋମେଟିକ୍ ଶଟ୍ଡାଉନ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି।
ରେଳ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅନୁସାରେ, ଦେଶର ୯୯ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ବ୍ରଡ୍ଗେଜ୍ ରେଳପଥ ବିଦ୍ୟୁତୀକରଣ ପରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଟ୍ରେନ୍ ଭାରତୀୟ ରେଳର ସବୁଜ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯାତ୍ରାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହା ଜାତୀୟ ଗ୍ରୀନ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ମିଶନ୍ ଏବଂ ଦେଶର ନେଟ୍-ଜିରୋ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହେବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୁଟ୍ ଏବଂ ଐତିହ୍ୟବାହୀ ରେଳପଥରେ ମଧ୍ୟ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଟ୍ରେନ୍ ଚଳାଚଳ କରିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି।